Janke Dekker op zoek naar de ziel van de Zuidas

Oscar is met Janke Dekker op zoek naar de ziel van de Zuidas.

Een systemisch onderzoek naar de werkcultuur en de mens die op de Zuidas leeft.

Dit interview rustig lezen?

De Zuidas. Berucht en beroemd. Maar waarom eigenlijk? Wat gaat er achter dit on-Nederlandse stukje Amsterdam schuil?

Ik ben Oscar. Systemisch coach. Als systemisch coach kijk ik naar het sociale DNA van een organisatie – of in dit geval van een werkgebied– de Zuidas. Welk relationeel weefsel is gezond? En waar storten mensen in? Waar loopt de informele werkcultuur spaak met de formele? En waar gaat de menselijke maat verloren in het behalen van het bedrijfsbelang? 

In dit systemisch onderzoeksproject ben ik op zoek naar de Ziel van de Zuidas. In een estafette nodig ik mensen op persoonlijke titel uit voor een kort gesprek over de werkcultuur en de mens die op de Zuidas leeft. 

In deze aflevering verwelkom ik Janke Dekker in mijn huiselijke coachkamer op de Zuidas.

Janke, welkom! Leuk dat je er bent.

Dankje.

Wat heb jij met de Zuidas? Wat is feitelijk gezien jouw relatie?

Nou, ik heb géén relatie met de Zuidas. Ik woon in de buurt van de Zuidas. En ik heb onlangs een theaterproductie gemaakt over de Zuidas en op de Zuidas. En de aanleiding om dat te doen was eigenlijk omdat ik jarenlang langs deze Zuidas fietste en merkte dat ik er echt bewust omheen fietste. Ik zag het echt als een stukje Amsterdam waar ik niet bij hoorde of wat niet bij Amsterdam hoorde. Je kwam hooguit op het station om iemand af te halen. Maar op een gegeven moment kon je daar ook niemand meer afhalen. Alles werd eigenlijk gesloten! En wij waren bezig met een project over burnouts en het probleem wat mensen hebben om een goede balans te vinden in werk en in een privé-leven. En toen dacht ik op een gegeven moment: Eigenlijk zouden we dat in het hol van de leeuw moeten spelen, daar waar dat in het kwadraat misschien wel speelt – die enorme struggle om privé-leven te hebben en tegelijkertijd heel hard te moeten werken. Dat is hier eigenlijk niet mogelijk in een soort 24/7 economie waar de lichten altijd branden. Zodoende ben ik gaan onderzoeken “Zijn er plekken waar wij zo’n theatervoorstelling zouden kunnen spelen?” En dat is een heel lang traject geweest van een jaar. Anderhalf jaar. Maar mede dankzij Olivier Otten van Hello Zuidas, die dat heel enthousiast omarmde, zijn we tóch door een kiertje van de deur kunnen glippen! Want geloof me: het is niet makkelijk om binnen te komen op de Zuidas. Het is een gesloten bolwerk.

En als je dan zo hier bent, wat gaat er dan door je heen?

Nou, eigenlijk niet zoveel. Het is echt een bastion. Als je hier niet werkt, dan heb je ook echt het gevoel “Hier heb je dus ook niks te zoeken!” Er is heel weinig sociaal leven. Er zijn een paar kroegen en die zijn dan extreem studentikoos bijna. Wij zijn express naar de Blauwe Engel gegaan en dachten echt “Mijn God, wat gebeurt hier? Het lijkt wel alsof het allemaal achttien/negentien jarigen zijn die zich zó moeten afreageren van hun week, dit is bijna níet normaal, zo extreem!” Maar inmiddels hebben wij door met heel veel mensen te praten –die ons ook wat dat betreft input hebben gegeven voor het theaterstuk– best wel veel geleerd over de Zuidas. En wat we opvallend vonden was dat iedereen off the record wilde praten. Dus er is een enorme angstcultuur van “Ja, maar als ik dat zeg, dat botst met mijn werk of dat botst met mijn functie”. En dus dat maakt dat mensen altijd nét niet helemaal spontaan zijn [zoals] wie ze zijn. Alleen de bewoners op de Zuidas, die we hebben ontmoet, die zijn er heel hard aan aan het trekken om, ja, hier toch echt wel een wijk van te maken. Een menselijke horizon te kweken. Met ruimte voor kinderen. Met ruimte voor meer dan alleen met je werk bezig zijn en geld verdienen. Maar dát gaat nog niet heel erg samen, hadden wij het idee, als buitenstaander. Maar wij zijn pure buitenstaanders!

En hoe zou jij in een aantal kernwoorden de Zuidas omschrijven?

Zakelijk. Afstandelijk. Doelmatig. Efficiënt. Het is nooit gek! Het is nooit onverwachts. Het is vrij voorspelbaar; in die zin veilig, maar tegelijkertijd is het een omgeving die niet als veilig wordt ervaren.

En voel jij die onveiligheid ook?

Nee! Helemaal niet! Ik heb natuurlijk helemaal geen belang bij de Zuidas! Ik werk hier niet! Ik hoef hier niets te presteren! Ik denk alleen wel van een hoop dingen: “Oh, wat een hoop gemiste kansen!” vanwege al dat “Ja, ik moet voor mijn werk zus en moet voor m’n werk zo”. Ik bedoel, als de menselijkheid iets meer zou worden toegelaten, de spontaniteit en ieder’s eigen karakter, dan zou daar een heleboel te winnen zijn!

En wat is het gevoel dat er door je heengaat als je hier bent? Welke smaak heeft dat?

Nieuwsgierig! En soms echt wel verbaasd. Ik kom uit de kunstwereld. Een totaal andere setting dan de zaken-, banken-, advocatenwereld. Dat is werkelijk wel zó 180 graden de andere kant op dat wij met verbazing hebben gekeken hoe mensen werken en functioneren; en hoe weinig vrijheid er is in dat werk. Er zijn zoveel ongeschreven regels! Het is een soort ongeschreven cultuur over hoe je eruit moet zien, over hoe je je moet kleden, over, ja, hoe je je dient te gedragen, wat wél en wat níet kan. En dat is toch wel, ja, vond ik, fascinerend voor volwassen mensen.

Want wat is het verschil dan tussen de kunstwereld en de wereld hier?

Daar [in de kunstwereld] mag je meer een eigen ziel laten zien. En je mag anders zijn, juist! Je moét eigenlijk juist anders zijn. Je moét je onderscheiden! Je moét het verschil durven maken. Je moét je nek uit durven steken. Want anders dan maak je nooít iets wat vernieuwend of mooi of nieuwsgierig maakt of verbazing oproept of een emotie oproept bij mensen!

En als je dan zo de mens op de Zuidas zou omschrijven, volgens mij heb je ook een poppetje uitgezocht?

Ja! Ik heb een poppetje. En die heeft een harnas aan. En als je mensen voor het eerst ontmoet hebt, hebben ze allemaal wel een soort van harnasje aan. Of noem het een masker. Want je kwetsbaar tonen, dat kan in de meeste van de beroepen die hier zijn gewoon niet! Dus je moet je altijd net iets sterker voordoen dan je bent. En dat is een enórme belasting voor de mensen. En wij hebben best wel met mensen gesproken die dit harnas echt hebben afgelegd hoor, die ons een inkijkje hebben geven in hun leven. En dat vonden wij soms best wel confronterend en shocking – dat mensen zó helemaal contra hun eigen karakter of persoonlijkheid élke dag verschijnen op hun werk en niet kunnen laten zien als ze een slechte nacht hebben gehad omdat het slecht gaat thuis met een moeder. Je moet vooral niet laten zien dat je dan je werk net iets minder goed kan doen dan misschien de rest van de mensen op het kantoor. Je moet altijd je covert ophouden van “Met mij gaat het goed. En ik heb alleen maar successen. Ik faal nooit.” En dat is natuurlijk op niemand van toepassing! Want ieder mens faalt ooit. Ieder mens voelt zich soms onzeker. Ik bedoel mensen die dat nooit voelen, ja, dat zijn geen mensen; dat zijn robots!

En wat zit er dan onder dat harnas?

Gewoon mensen! Want de Zuidas heeft geen ziel. Dat zijn gebouwen. Dat is een bedachte wijk, door een aantal zakenmensen en een paar politici. Die hebben bedacht: “Dit moet een zakencentrum worden.” Het is niet organisch ontstaan deze wijk omdat er behoefte was om je ergens te settelen. Er is dan De Nieuwe Poort, maar er is geen kerk. Er is niet echt een marktplein waar je naartoe gaat om te weten “Nou, daar is het hart van de Zuidas.” Kijk, in elk Italiaans dorp weet je zo waar de ziel of de kern van het dorp is! Je kijkt naar de kerktoren en bij de kerktoren is een pleintje. En daar is een cafétje. En daar is een restaurantje. En daar zit een groenteboer. En daar ontmoeten de mensen elkaar. Dat heb je hier op de Zuidas niet! Dat wordt hier allemaal kunstmatig ergens neergezet. Dus je hebt een aantal centrumpjes, maar er is nog niet echt een plek –althans, wij hebben hem niet kunnen vinden– waarvan je ziet: “Nou, daar trekken de mensen nou écht naartoe als ze even onder de mensen willen zijn.”

De ziel van de Zuidas, voorzover die dan bestaat, je kan zeggen dat die in de mensen zit en dat we allemaal daar een stukje toegang toe hebben. En de ziel in ons persoonlijk leven, daar hebben we iets van te leren. En daar doen we soms wel een leven lang over. Wat denk jij dat wij hier op de Zuidas nog te leren hebben? Welke kwaliteit van leven zien wij hier over het hoofd?

Nou, juist die ziel van het persoonlijke leven! Ik denk dat je mensen niet zo kunt scheiden in ‘mensen op hun privé-ziel’ en ‘mensen op hun werkziel’. Dat is één. Anders kweek je een schizofrene mens naar mijn idee. En ik denk dat er meer ruimte zou moet komen voor al die persoonlijke zielen die er zijn. Die allemaal iets hebben toe te voegen! En, ja, het is afhankelijk van iemand’s karakter of die de kracht heeft om dat wél te laten zien, maar de cultuur –of althans de omgeving–nodigt daar niet toe uit!

Want?

Omdat die toch voornamelijk op prestatie en meetbare resultaten gericht is. De meest inspirerende plek vond ik Circl bij ABN Amro Bank waar mensen écht bezig zijn op een andere manier naar dingen te kijken. En die zeiden ook van: “Ja, we vechten echt tegen het principe dat alles wat hier aanslaat, dat moet in eerste instantie business zijn. En als het niet business is, dan moet je héél hard vechten om dat toch aantrekkelijk te maken voor de mensen: Ja, maar, okay, het is misschien wel niet direct business, maar indirect ga je er toch iets aan hebben. En gaat dat iets opleveren. Alleen niet direct meetbaar.” En die niet-direct-meetbare dingen zijn moeilijk voor de Zuidas. Om daar de waarde van in te zien.

En als we dan zo kijken op de Zuidas, wat hebben de mensen hier wél begrepen over het leven?

Dat je hard moet werken. Dat je het beste uit jezelf moet halen. Dat hebben ze allemaal heel goed begrepen!

En als we dan zo het gesprek samenvatten, wat kunnen we dan over de ziel van de Zuidas zeggen?

Nou, de ziel van een gebied zijn altijd de mensen. Een gebied heeft zelden een ziel. Dus die mensen, die moeten gewoon meer ruimte krijgen op de Zuidas.

En hoe zou dat er dan uitzien?

Wat minder dingen die alleen maar nuttig zijn, maar misschien ook wat meer gekte. Zoals Zuidas Art. Het is fantastisch dat dat helemaal doorgetrokken is naar de Zuidas nu, want voorheen zat dat alleen in Amsterdam Zuid. En er mogen meer kinderen op de Zuidas komen wat mij betreft! Meer ruimte voor de bewoners. Want die zijn er óók. En die zijn nu toch nog een beetje ondergeschikt aan het werkleven. En ik denk dat als dat meer samengaat en als er meer dingen gebeuren die ook niet alleen maar met werk te maken hebben, maar die toegankelijk zijn voor iedereen –zodat ook bewoners daar naartoe komen– wat ze inderdaad bij Circl doen, maar volgens mij nergens anders, dat er soms dingen worden georganiseerd waar je naartoe komt. Of om een expositie te bezoeken. Of een lezing mee te maken. Dat de gebouwen zich openen voor de mensen! Dat zou helpen denk ik.

Okay, dan heb ik nog één vraag: Aan wie zou jij het stokje willen overdragen?

Nou, ik zat te denken: Wij hebben bij dit project samengewerkt met het ROC. Dat is natuurlijk ook een beetje een Fremdkörper op de Zuidas. En ik zou weleens willen weten wat de directeur van het ROC –Christiane Estourgie– vindt van de ziel van de Zuidas.

Dan wil ik je vragen om een kaartje te schrijven!

Ja! 

WIL JE MEEDOEN?

Ben je uitgenodigd? Heb je interesse om te sponsoren? Bekijk en download onder meer informatie.

MEER WETEN?

E-mail me op oscar@westravanholthe.com of bel en/of whatsapp me direct op +31 (0) 616261381.